اسلایدر

اثبات خلافت حضرت علی‌ علیه السلام در کتب معتبر اهل‌سنت

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمد حسینی قزوینی

در منابع اهل سنت برای اثبات ولایت و امامت امام علی علیه السلام از آیات متعدد قرآن استفاده شده است در متن حاضر به صورت مختصر به برخی از آنها شاره می شود...

 آیه ولایت

«إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ ءَامَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَوةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَوةَ وَهُمْ رَ کِعُونَ»؛ (مائده/55) سرپرست و صاحب امر شما، تنها خدا، پیامبر او و کسانی هستند که ایمان آورده‌اند؛ همان‌ها که نماز را بر پا می‌دارند و در حال رکوع، زکات می‌دهند.

طبری در تفسیر خود به نقل از مجاهد نوشته است: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ» الآیة. نزلت فی علی‌بن ابی‌طالب تصدق وهو راکع. (تفسیر الطبری/ج6/ص390) این آیه درباره علی‌بن ابی‌طالب‌ علیه السلام نازل شده است و او در حال رکوع صدقه داده است. هم‌چنین ابن ابی‌حاتم در تفسیر خود از عتبةبن ابی‌حکیم همین مطلب را نقل کرده است: (تفسیر ابن ابی‌حاتم/ج4/ ص1162)

ابن‌تیمیه درباره تفسیر طبری و تفسیر ابن ابی‌حاتم گفته: «تفاسیرهم متضمّنة للمنقولات التی یعتمد علیها فی التفسیر» (منهاج السنة/ج7/ص179) تفسیر طبری و ابن ابی‌حاتم از تفاسیری است که روایات نقل شده در آن‌ها، در تفسیر قرآن قابل اعتماد هستند.

آلوسی درباره شأن نزول این آیه گفته است: «وغالب الأخباریّین علی أنّ هذه الآیة نزلت فی علی کرّم الله وجهه» (روح المعانی/ج6/ص167) اکثر صاحبان روایت، بر این باور هستند که این آیه درباره علی کرم الله وجهه نازل شده است. و هم‌چنین گفته است: «والآیة عند معظم المحدثین نزلت فی علی» (روح المعانی/ج6/ص186) از دیدگاه بیشتر محدثین، این آیه درباره علی‌بن ابی‌طالب‌ علیه السلام نازل شده است.

 آیه ابلاغ

«یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا اُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ» (مائده/67)

ای پیامبر! آن‌چه از طرف پروردگارت برتو نازل شده است، به‌طور کامل (به مردم) ابلاغ کن؛ و اگر چنین نکنی، رسالت او را انجام نداده‌ای. خداوند تو را از (خطرات احتمالی) مردم، حفظ می‌کند.

ابن ابی‌حاتم در تفسیر خود از ابوسعید خدری نقل کرده است: «نزلت هذه الآیة... فی علی‌بن ابی‌طالب» (تفسیر ابن ابی‌حاتم/ج4/ص1172) این آیه درباره علی‌بن ابی‌طالب نازل شده است.

آلوسی در تفسیر خود می‌نویسد: «روی ابن‌مردویه عن ابن‌مسعود قال کنا نقرأ علی عهد رسول الله‌ صلی الله علیه و آله و سلم: بَلِّغْ مَا اُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ إنّ علیّاً ولیُّ المؤمنین وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ» (روح المعانی/ج6/ص193) ابن‌مردویه از ابن‌مسعود نقل می‌کند که ما در زمان رسول الله‌ صلی الله علیه و آله و سلم این آیه را این‌گونه می‌خواندیم: آن‌چه از طرف پروردگارت برتو نازل شده است که «علی ولی مؤمنین است» را به‌طور کامل (به مردم) ابلاغ کن، و اگر چنین نکنی، رسالت او را انجام نداده‌ای.

و سیوطی این روایت را این چنین نقل کرده است: «بَلِّغْ مَا اُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ إنّ علیاً مَولَی المؤمنین وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ» (الدرالمنثور/ج2/ص298؛ فتح القدی/ج2/ص60 و المنار/ج6/ص463) آن‌چه از طرف پروردگارت برتو نازل شده است که «علی مولای مؤمنین است» را به‌طور کامل (به مردم) ابلاغ کن، و اگر چنین نکنی، رسالت او را انجام نداده‌ای.

 آیه اکمال دین

«أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمْ الاِْسْلاَمَ دِیناً» (مائده/3) امروز، دین شما را برایتان کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به‌عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم.

خطیب بغدادی با سند معتبر نقل کرده است که این آیه بعد از معرفی امیرمؤمنان‌ علیه السلام در غدیر خم، نازل شده است: «وَهُوَ یَوْمُ غَدِیرِ خُمٍّ لَمَّا أَخَذَ النَّبِیُّ‌ صلی الله علیه و آله و سلم بِیَدِ عَلِیِّ بْنِ ابی‌طَالِبٍ، فَقَالَ: «أَلَسْتُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ؟»، قَالُوا: بَلَی یا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: «مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ»، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: بَخٍ بَخٍ لَکَ یَابْنَ ابی‌طَالِبٍ أَصْبَحْتَ مَوْلایَ وَمَوْلَی کُلِّ مُسْلِمٍ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ: الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ» (تاریخ بغداد/ج8/ص284) روز غدیر خم، زمانی که پیامبر دست علی‌بن ابی‌طالب را گرفت، سپس فرمود: آیا من سرپرست مؤمنان نیستم؟ گفتند: بله ای رسول خدا! فرمود: هرکس که من مولای او هستم پس علی مولای اوست. پس از آن، عمربن خطاب گفت: تبریک تبریک بر تو ای فرزند ابی‌طالب؛ زیرا از این پس تو مولای من و مولای کل مسلمانان هستی، سپس این آیه نازل شد: امروز، دین شما را برایتان کامل کردم.

ابن‌کثیر نقل کرده است که عمر خطاب به امیرمؤمنان‌ علیه السلام گفت: «أصبحت الیوم ولی کل مؤمن» (البدایة والنهایة/ج7/ ص350) تو از این پس، سرپرست تمام مومنان شدی.

 ولایت علی‌بن ابی‌طالب در سنت

حدیث ولایت

علمای اهل‌سنت با سندهای صحیح نقل کرده‌اند که رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «إنّ علیّا منّی وأنا منه وهو ولیّ کلّ مؤمن بعدی» به‌راستی علی از من است و من از او هستم و او سرپرست همه مؤمنان، پس از من است.

حاکم نیشابوری پس از نقل این روایت گفته: «صحیح علی شرط مسلم» این روایت صحیح است و شرایط صحیح مسلم را دارد. (المستدرک/ج3/ص110)

شمس‌الدین ذهبی نیز در تلخیص المستدرک این روایت را «صحیح» دانسته است.

محمد ناصرالدین البانی نیز درباره این روایت گفته: «صحّحه الحاکم الذهبی وهو کما قالا» این روایت را حاکم و ذهبی تصحیح کرده‌اند. این روایت، صحیح است همان‌گونه است که حاکم و ذهبی گفته‌اند. (السلسلة الصحیحة/ج5/ص222)

 دلالت کلمه ولی بر خلافت

برای فهم دقیق معنای کلمه «ولی» باید به سراغ کلمات خلفای اهل‌سنت در صدر اسلام برویم که آن‌ها از این معنا چه فهمیده است. ابن‌کثیر در البدایه والنهایه گفته است: «قال ابوبکر: قد وُلِّیتُ أمرکم ولست بخیرکم. إسناد صحیح» (البدایة والنهایة/ج6/ص333) ابوبکر (در نخستین سخنرانی خود بعد از خلافت) گفت: من حاکم شما شدم؛ و حال آن‌که از شما بهتر نیستم.

مسلم در صحیح خود نقل کرده است که عمربن خطاب گفت: «فلمّا توفّی رسول الله قال أبوبکر: أنا ولیّ رسول‌الله‌ صلی الله علیه و آله و سلم... ثُمَّ تُوُفِّیَ أَبُو بَکْر وَأَنَا وَلِیُّ رَسُولِ اللَّهِ‌ صلی الله علیه و آله و سلم وَوَلِیُّ ابی‌بَکْر» (مسلم/ج5/ص152/ح4468) زمانی که رسول خدا وفات کرد ابوبکر گفت: من جانشین رسول خدا هستم... بعد ابوبکر فوت کرد من جانشین رسول خدا و جانشین ابوبکر شدم.

روشن است که نمی‌توان معنای کلمه «ولی» را در این روایات به معنای «دوست»، «ناصر» و... گرفت؛ بلکه تنها می‌توان به معنای حاکم، خلیفه، سرپرست گرفت؛ زیرا اگر به معنای دوست باشد، این معنا استفاده می‌شود که ابوبکر و عمر گفته‌اند که تا رسول خدا زنده بود، ما با شما دوست نبودیم و الآن دوست شده‌ایم.

حدیث الخلافة

ابن ابی‌عاصم در کتاب السنة می‌نویسد که رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به امیرمؤمنان‌ علیه السلام فرمود: «وأنت خلیفتی فی کلّ مؤمن من بعدی» تو پس از من، جانشین من در میان همه مؤمنان هستی.

البانی درباره سند این روایت گفته: «إسناده حسن» سند این روایت «حسن» است. (کتاب السنة لابن ابی‌عاصم/ص551)

حاکم نیشابوری این روایت را این چنین نقل کرد است که رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به امیرمؤمنان‌ علیه السلام فرمود: «إِنَّهُ لا یَنْبَغِی أَنْ أَذْهَبَ إِلا وَأَنْتَ خَلِیفَتِی» شایسته نیست که من از میان مردم بروم؛ مگر این‌که شما جانشین من باشی. (المستدرک/ج3/ص133)

البانی وهابی درباره سند این روایت می‌گوید: «صحّحه الحاکم والذهبی وهو کما قالا» (السلسلة الصحیحة/ج5/ ص222) این روایت را حاکم و ذهبی تصحیح کرده است و این روایت صحیح است، همان‌گونه حاکم و ذهبی گفته‌اند.

حدیث امامت

ابونعیم اصفهانی با سند معتبر در کتاب معرفة الصحابه نقل کرده است که رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «انْتَهَیْتُ لَیْلَةَ أُسْرِیَ بِی إِلَی السِّدْرَةِ الْمُنْتَهَی، فَأُوحِیَ إِلَیَّ فِی عَلِیٍّ بِثَلاثٍ: «أَنَّهُ إِمَامُ الْمُتَّقِینَ، وَسَیِّدُ الْمُسْلِمِینَ، وَقَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ إِلَی جَنَّاتِ النَّعِیم» (معرفة الصحابة/ج3/ص1587) هنگامی که در شب معراج به سدرةالمنتهی رسیدم، خداوند به من درباره علی‌ علیه السلام سه چیز وحی کرد: به‌راستی که او پیشوای پرهیزگاران، سردار مسلمانان و جلودار روسفیدان به سوی بهشت سرشار از نعمت خداوند است.

این روایت معتبر است؛ چنان‌چه حاکم نیشابوری گفته است: «صحیح الاسناد». (المستدرک/ج3/ص138) سند این روایت صحیح است.

منبع: مؤسسه تحقیقاتی ولی‌عصر‌ عجل الله تعالی فرجه الشریف